Пачатак
Стаць Бананавай Рэспублікай

Па глыбіні ды раптоўнасці амерыканскі эканамічна-фінансавы крызіс ашаламяна нагадвае часы, якія мы нядаўна назіралі на ўзнікаючых рынках (і толькі там): Паўднёвая Карэя (1997), Малайзія (1998), Расея ды Аргентына (раз-пораз). Тады сусветныя інвестары баяліся, што краіна ці ейны фінансавы сектар ня зможа выплаціць горы доўгу, а таму нечакана пераставалі выдаваць пазычанні. І кожным разам гэты страх спраджваўся, як у выпадку з банкамі, якія не атрымалі даўгавую адтэрміноўку, а таму не маглі выплочваць па доўгу. Вось што 15 верасня прывяло Lehman Brothers да банкруцтва, і да высыхання ўсіх крыніцаў капіталу для фінансавага сектару ЗША. Як і ў крызісах на ўзнікаючых рынках слабасць банкаўскай сістэмы адгукнуліся рэхам на астатняй эканоміцы, і такім чынам спрычынілася да вострых эканамічных сутаргаў і цяжкасцяў для мільёнаў людзей.
Але існуе яшчэ больш глыбокае і трывожнае падабенства: інтарэсы бізнес элітаў – у выпадку ЗША гэта фінансісты – ігралі галоўную ролю ў стварэнні крызісу, з прыхаванай дзяржаўнай падтрымкай яны ажыццяўлялі ўсё велічэйшыя і велічэйшыя спекуляцыі, пакуль не прыйшоў немінучы крах.

There is only one party in the United States, the Property Party... and it has two right wings: Republican and Democrat. Republicans are a bit stupider, more rigid, more doctrinaire in their laissez-faire capitalism than the Democrats, who are cuter, prettier, a bit more corrupt—until recently... and more willing than the Republicans to make small adjustments when the poor, the black, the anti-imperialists get out of hand. But, essentially, there is no difference between the two parties.

Gore Vidal, 1977 via scholar_vit

Прапаную вашай увазе першую частку артыкулу Саймана Джонсана, сёння прафесара МІТ, а ў мінулым галоўнага эканаміста Міжнароднага Валютнага Фонду (сакавік, 2007 – жнівень, 2008). “Маўклівы пераварот” мае больш за 1.5 міліёнаў спасылак за 6 месяцаў, яго доўгі час абмяркоўвалі ўсе – ад анархістаў да цэнтрыстаў, ад прыхільнікаў laissez faire да сацыялістаў. Аўтар параўноўвае сёняшні крызіс у ЗША з нярэдкімі эканамічнымі землятрусамі на так званых “узнікаючых рынках” [emerging markets] і на аснове свайго досведу выказвае думку, што ЗША мусіць ліквідаваць фінансавую алігархію, якая блякуе неабходныя рэформы, інакш эканамічнае выздараўленне немагчымае.

Сайман Джонсан (Simon Johnson), "Mаўклівы пераварот"

Ніхто ня сустракае цябе з распасцёртымі абдымкамі – гэта першае, пра што хутка даведваешся на працы ў МВФ. Звычайна твае “кліенты” прыходзяць, калі прыватны капітал іх ужо пакінуў, калі рэгіянальныя гандлёвыя партнёры ня здолелі працягнуць крапчэйшую вяроўку, калі адчайныя спробы пазычыць у такіх магутных сяброў, як Кітай ці Еўразвяз, праваліліся. Вы – заўсёды самы апошні ў чарзе ў модны клуб.
Канешне, у гэтым вінаватая спецыялізацыя МВФ – казаць тое, чаго ягоныя кліенты чуць не жадаюць. На пасадзе галоўнага эканаміста ў 2007-2008 гадах я высоўваў малапрыемныя патрабаванні мноству замежных афіцыйных асобаў. І нават ускосна я ўсведамляў эфект ціску МВФ, калі супрацоўнічаў з урадамі Усходняй Еўропы, якія моцна цярпелі пасля 1989 году, і з прыватным сектарам у Азіі і Лацінскай Амерыцы падчас крызісаў канца 1990 – пачатку. 2000. За той час я непасрэдна наглядзеўся на сталы прыток афіцыйных асобаў з Украіны, Расеі, Тайланду, Інданезіі, Паўднёвай Карэі і інш.; яны цягнуліся ў фонд, калі абставіны станавіліся жорсткімі і ўсё астатняе пацярпела няўдачу.
( Read more... )

Частка І

Яшчэ да 2005 года, калі ў Беларусі выйшла ейная першая кніга “Я тонкая як твае вейкі”, Морт стала сенсацыяй ў якасці выканаўца сваіх вершаў. Па характары яна стрыманая з людзьмі, але ж на сцэне яна дамінуе, а яе постаць, здаецца, расце з кожным радком: ступні нібы ўкарэньваюцца ў сцэну, вочы замарожваюць слухачоў, голас насычаны, экспрэсіўны, гучны як у трубы. Далёка разнесліся чуткі пра ейнае майстэрства, і хутка ўжо яна была запатрабаваная на літаратурных вечарынах па ўсёй Эўропе. У 2004 годзе ў Славеніі яна была ўзнагароджаная Крыстальнай Валенсіяй за лепшы выступ. Пазней Франц Райт пабачыў яе на фестывалі ў Ірлядзкім Галвэі, там ён павярнуўся да Алісон Гранукі, якая потым стала агентам Морт у ЗША, і прамовіў: “Яна заварожвае.”

Часопіс “Poets & Writers” (May/June, 2008)

Аўтар Kevin Mance

Ты ня мусіш нікому пра гэта казаць: справа В. Морт

Ня гледзячы на cваю далікатную фігуру, Вальжына Морт умее есці. Ва ўкраінскай рэстарацыі “Вясёлка” ў Іст Віладж [1] Морт ажыццяўляе напад на місак з супам, кошык з чорным хлебам, талерку з мяснымі пелеменямі, старанна абмазанымі смятанай, і, напрыканцы, на кавалак пірага “А Ле Мод”. Усё гэта яна адпраўляе ў рот з небывалым задавальненнем, што падказвае мне: наталяе яна не толькі свой страўнік, але і нешта яшчэ. Дваццацішасцігадовая паэтка з Беларусі, якая цяпер жыве ў Александрыі, штат Вірджынія, схільная да рэдкіх прыступаў тугі па Бацькаўшчыне, якія на шчасце могуцьмець палегчаныя, калі не залечаныя, рэгулярнымі ўліваннямі баршчу ды галубцоў.

“Пасля пераезду ў ЗША я зразумела, што культура ды агрыкультура ідуць поруч,” кажа Морт, чый амерыканскі дэбют “Factory of Tears” – збор вершаў на беларускай мове і іхнім перакладамі на ангельскую, выйшаў у красавіку ў амерыканскім выдавецтве “Купэр Кэньён Прэс”. Пераклад выканалі пулітцэраўскі лаурат [2], паэт Франц Райт і ягоная жонка, Элізабет Олькерс Райт. “Немагчыма пражыць бяз страваў, да якіх прызвычаілася. Мне настолькі іх не стае, што нічога – кнігі, кіно, нічога – ня можа замяніць іх.”

Прапаную Вашай увазе тэкст Славой Жыжэка, надрукаваны ў часопісе "Harper's" у кастрычніку 2009 г.. Беларускаму чытачу ён будзе цікавы разважаннямі аб сучасным становішчы капіталізму, амерыканскай палітычнай барацьбе і ролі звычайнага працаўніка y такіх умовах.

З кнігі “First as Tragedy, Then as Farce” [Verso]

Падчас фінансавага крызісу 2008 года адзіным сапраўдным сюрпрызам сталася лёгкасць, з якой была ўспрынятая ідэя непрадказальнасці ўсіх падзеяў. Узгадайма дэманстрацыі, якія на працягу апошняга дзесяцігоддзя суправаджалі паседжанні Міжнароднага Валютнага Фонду і Міравога Банку: скаргі пратэстоўцаў складаліся ня толькі з агульных антыглабалізацыйных матываў (узрастаючай эксплуатацыі краінаў Трэцяга Свету і г.д.), але і з таго,што банкі стваралі ілюзію росту, гуляючыся з не-існуючымі грошамі, і як усё гэта прывядзе да краху. Ня толькі эканамісты Пол Кругман (Paul Krugman) і Джозэф Сцігліц (Joseph Stiglitz)[1] папярэджвалі аб будучай небяспецы і тлумачылі, што тыя, хто абяццаў бесперапынны рост, насамрэч не разумеюць, што адбываецца перад іхнімі насамі. У 2000 годзе ў Вашынгтоне так шмат людзей прынялі ўдзел у дэманстрацыі супраць небяспекі фінансавага калапсу, што горад мусіў мабілізаваць 3500 мясцовых паліцыянтаў. Слезацечны газ, збіццё і масавыя арышты былі гарантаваныя. Паліцыю выкарысталі, каб здушыць праўду.